Welke sorteermachine past bij welk product?

Een sorteermachine is het hart van bijna iedere verwerkingslijn in de aardappel-, groente-, fruit- en bloembollenteelt. Maar de juiste machine voor het ene product is niet altijd ook de juiste machine voor een ander product. Een uiensorteerder werkt wezenlijk anders dan een komkommersorteerder, en een aspergesorteerder vraagt weer om een heel andere benadering dan een rollensorteerder voor wortelen. In deze blog zetten we per productgroep op een rij welke sorteertechnieken er zijn, wat de verschillen zijn en waar je bij de keuze op moet letten.

Grofweg maken we onderscheid tussen maatsorteerders (sorteren op formaat, gewicht of lengte) en optische sorteerders (sorteren op kwaliteit, kleur en afwijkingen). Deze twee worden voor net iets verschillende doelen gebruikt in een lijn: op maat, en op kwaliteit. Wil je direct door naar een specifieke categorie? In ons volledige assortiment gebruikte sorteermachines vind je alle machines per teelt en machinetype.

Sorteermachines voor vollegrondsgroenten

Voor vollegrondproducten zoals aardappelen, uien, bloembollen, (baby)wortelen, pastinaak, rode bieten, witlofpennen en spruiten worden vrijwel altijd maatsorteerders ingezet. De meest gebruikte technieken zijn de schoksorteerder, de (radiaal) rollensorteerder, de lengtesorteerder en de websorteerder. Welke je kiest hangt af van het product, de gewenste capaciteit en de nauwkeurigheid waarmee je wilt sorteren.  De werking van de verschillende sorteerders voor vollegondsgroenten, leggen wij hieronder verder uit.

Mechanische schoksorteerders

Een schoksorteerder werkt met trillende of schokkende zeefdekken met steeds grotere perforaties. Het product wordt door de schokbeweging voortbewogen en valt door de zeefopeningen in de juiste maatklasse. Dit type sorteerder wordt veel gebruikt voor uien, aardappelen, bloembollen en spruiten. De voordelen zijn eenvoud, robuustheid en relatief lage onderhoudskosten. Speciaal voor aardappelen zijn er varianten met meerdere sorteringen boven elkaar.

Mechanische rollensorteerders (radiaal rollensorteerders)

Een rollensorteerder, ook wel radiaal rollensorteerder genoemd, sorteert op maat door producten tussen twee oplopende rollen door te laten vallen. De afstand tussen de rollen wordt geleidelijk groter, waardoor het product op exact het juiste punt door de gleuf valt. Dit type is uitermate geschikt voor bloembollen, (baby)wortelen, pastinaak, rode bieten, witlof(pennen), (plant)uien en aardappelen.

Voor spruiten bestaan er specifieke rollensorteerders met kleinere rollen en een nauwkeuriger doorval, omdat spruiten nu eenmaal kleiner zijn dan uien of aardappelen en gevoeliger zijn voor beschadiging.

Lengtesorteerders (breuksorteerders)

Bij wortelen en pastinaak is lengte minstens zo belangrijk als diameter. Een lengtesorteerder, ook wel breuksorteerder genoemd, gebruikt hiervoor doorgaans een systeem van snaren, rollen of banden met oplopende spleten. Korte stukken vallen eerder door dan lange, waardoor je het product netjes op lengte kunt sorteren. Hiermee haal je het breukwerk eruit en houd je mooie, gelijkmatige bossen over. Dit type machine is vaak een onmisbaar onderdeel van een complete lijn voor peen of pastinaak.

Websorteerders (snaren-/mattensorteerders)

Een websorteerder werkt met doorlopende sorteerwebben of -matten waarin de openingen groter worden. Dit type wordt veel gebruikt voor aardappelen, en in aangepaste vorm (met andere matten en zachter contactoppervlak) ook voor fruit. Het grote voordeel is modulariteit: per maatsortering is het vaak een losse unit, waardoor je eenvoudig meerdere units achter elkaar kunt plaatsen om in verschillende maten te sorteren. 

Vuistregel: breedte = capaciteit

Extra opmerking

Voor alle bovenstaande maatsorteerders geldt één belangrijke vuistregel: hoe breder het sorteergedeelte, hoe hoger de capaciteit. Een 60 cm brede schoksorteerder is prima voor een kleiner bedrijf, maar voor industriële capaciteiten denk je al snel aan 1,0 tot 1,2 meter breedte of meer. Kies de breedte altijd in verhouding tot je gemiddelde en piekaanvoer, zodat de machine nooit het knelpunt wordt in je lijn.

Optisch sorteren: op kwaliteit in plaats van op maat

Naast maatsorteren worden vollegrondsgewassen tegenwoordig bijna standaard ook optisch gesorteerd, met de hand of met een machine. Een optische sorteerder beoordeelt elk individueel product met camera's op afwijkingen, beschadigingen, groene plekken, rot, stenen en vreemd materiaal. Het doel is primair het eruit halen van beschadigde of bedorven producten, niet het op maat sorteren. Beide stappen staan dan ook vaak los van elkaar in de lijn.

De laatste jaren is er veel veranderd in deze categorie. Waar camera's eerst alleen kleur en contouren konden herkennen, zijn moderne optische sorteerders tegenwoordig zelflerend met behulp van AI: de software leert steeds meer afwijkingen herkennen en kan specifieke defecten (zoals schurft, grondresten of interne verkleuring) uitfilteren die voor het oog nauwelijks zichtbaar zijn. Het uitsorteren gebeurt doorgaans door korte luchtstoten die afwijkende producten uit de stroom wegschieten, of door mechanische grippers die ze wegtikken. Maar ook in de meest moderne lijnen gebeurt een deel van het uitlezen nog altijd handmatig. Op veel bedrijven blijft menselijke controle op de leesband bestaan, maar dit is in feite geen sorteermachine.

In ons aanbod vind je een selectie optische sorteerders op kwaliteit. Bekijk de actuele voorraad in onze categorie optische sorteermachines op kwaliteit.

Sorteermachines voor fruit en kasgroenten

Waar vollegrondsgroenten typisch worden gesorteerd door het product "door" de machine te laten vallen, geldt voor fruit en kasgroenten precies het tegenovergestelde: het product wordt individueel gedragen om beschadiging te voorkomen. Hiervoor worden cuppensorteerders gebruikt: elke vrucht ligt in een eigen cup, rijdt langs weeg- en cameraposten en wordt op het juiste punt afgedropt.

Cupsoorten per product

Een cuppen sorteerder is bijna altijd uitgerust met cups die passen bij het specifieke product. 

Grofweg zijn er drie categorieën:

• Standaard cups: voor appels, peren, kiwi's, citrus- en steenvruchten en ander rond fruit van beperkte diameter. 
• Grotere cups: voor paprika's, (vlees)tomaten, mango's, avocado's en ander groter rond fruit. De Aweta KG3-16+1 tomatensorteermachine is een representatief voorbeeld.
• Langwerpige cups: voor komkommers, courgettes, aubergines en soms ook zoete aardappels. Voor aubergines moet de machine extra zacht uitgevoerd zijn, met speciale uitgangen en accumulerende banden; aubergines zijn zeer kwetsbaar en kneuzen snel.

Weegcellen, kettingbanen en camera's

Moderne cuppensorteerders zijn doorgaans veel meer dan alleen een maatsorteerder. Ze kunnen worden uitgerust met weegcellen om ieder stuks exact op gewicht te sorteren, wat nauwkeuriger is dan alleen optisch inschatten van het volume. Voor de allerhoogste capaciteiten verdwijnt de cup zelfs langzaam uit beeld: de nieuwste generatie sorteermachines gebruikt voor sommige producten kettingbanen in plaats van losse cups. Dat drijft de capaciteit flink op, zij het met specifieke eisen aan productvorm en handling.

Daarnaast is vrijwel iedere cuppensorteerder inmiddels cameragestuurd. Dat opent de deur naar een veel rijkere set sorteercriteria:

• Grootte / maat
• Kleur
• Externe kwaliteit (vorm, beschadigingen, blutsen)
• Interne kwaliteit (densiteit, rijpheid)
• Wel/geen kroon (bij tomaten)

Ook hier geldt: hoe meer lijnen cups of kettingbanen, hoe hoger de capaciteit. Een 2-lijns machine is uitstekend voor kleinere bedrijven, terwijl gespecialiseerde verpakkers al snel 6 tot 10 lijnen parallel inzetten om aan de aanvoer te kunnen voldoen.

Aspergesorteermachines: een aparte categorie

De aspergesorteermachines verdienen binnen deze categorie een eigen hoofdstuk. Asperges; zowel witte als groene, vragen om een sorteerbenadering die je bij geen enkel ander product tegenkomt. De meeste aspergesorteerders zijn cuppensorteerders, maar met specifieke cups, speciale invoer en vaak een geïntegreerd snijgedeelte.

Afhankelijk van de uitvoering kun je een aspergesorteerder inzetten om te sorteren op:

• Lengte
• Grootte van de kop
• Geslotenheid van de kop
• Diameter
• Kromming
• Vorm
• Kleur (zeker relevant bij groene asperges)

Veel machines zijn bovendien uitgerust met een snijgedeelte dat de aspergesteel meteen op de juiste lengte afkort, zodat de producten direct verkoopklaar uit de machine komen.

Hoe kies je de juiste sorteermachine?

Er is natuurlijk geen universeel antwoord op de vraag "welke sorteermachine is het beste?". 

De juiste keuze hangt altijd af van minstens vier factoren:

• Product: een rollensorteerder voor wortel is geen sorteerder voor appel. Begin altijd bij het product en kies de machinefamilie die daar bij past.
• Capaciteit: reken niet met het gemiddelde, maar met de piekaanvoer. De breedte of het aantal lijnen bepaalt of de machine die piek aankan zonder dat er opstoppingen ontstaan.
• Nauwkeurigheid: voor exportkwaliteit zit je eerder op een cuppensorteerder met weegcellen en camera's; voor massagoed volstaat soms een eenvoudige schok- of rollensorteerder.
• Integratie in de lijn: hoe sluit de machine aan op je aanvoer, buffer, verpakking en WMS? Een goede sorteermachine valt of staat met de samenhang met de rest van je lijn.

Bij Duijndam Machines checken we iedere gebruikte sorteermachine voordat deze in onze voorraad verschijnt. Daardoor weet je niet alleen exact welk model je koopt, maar ook in welke staat. Twijfel je welke machine het beste bij jouw teelt past of heb je andere vragen? Neem contact op, stuur een foto van je huidige lijn, of blader door onze blogs voor meer achtergrondartikelen over sorteren, verpakken en hergebruik van tuinbouwmachines.